تاریخچه پیدایش رنگ

تاریخچه رنگ

در پيدايش و خلق ابتدايي رنگ مباحث زيادي از لحاظ علمي و تجربي ارائه گرديده كه از نظر اقوي و مستند بودن موارد ذيل قابل تامل هستند. از ديد تجربي و فرضيات تصوري اينگونه بيان شده كه اولين رنگي كه بوجود آمد آبي آسماني بود اما گياهان نبودند كه از آن رنگ متاثر شوند و نه هيچ چشمي از حيوان كه به آن بنگرد . بعد از آبي آسماني ، آبي دريايي ، سپس سبز كلروفيلي نباتات و بعد گياهان و حيوانات ، كره خاكي را از رنگهاي گوناگون ، پر زرق و برق گردانيدند و آنگاه انسان پا به عرصه گيتي نهاد.بشر رنگهاي اطراف خود را حس ميكرد اما متوجه تاثير و تغيير آنها در وجود خود نبود .اولين رنگهايي كه بشر اوليه شناخت سياه و سفيد بود ( شب و روز ) يا به عبارت ديگر آبي تيره در شب و زرد روشن در روز بود. پس از آشنا شدنش با رنگها به مرور به نقاشيهاي روي ديوار غارها كه خود ترسيم كرده بود رنگ داد و تهيه رنگ جاي خود را در اين ميان، در زندگي بشر باز كرد.بشر بدوي مانند انسانهاي امروزي ابزار و زيور آلات خود را با رنگها آراست و هر گاه به ميدان جنگ ميرفت، خود را با لباسهاي جنگي الوان زينت ميداد تا حيرت و وحشت در دل دشمن ايجاد كند.او مواد اوليه رنگها را از مواد طبيعي تهيه مي كرد اما بعدها رنگرزي به عنوان شغلي براي انسان اهميت پيدا كرد . در تمام ادوار تاريخ بشري انسان خود را با رنگ همراه كرده است . البته در اين ميان ايرانيان ، مصريان و يونانيان ، بيشتر از همه اقوام درخشيده اند و در استفاده از رنگها تبحر خاصي داشته اند. بر اساس اين ادعه اينگونه مي توان نتيجه گرفت كه در جهان هستي هيچ شي و موجودي بدون تاثير از رنگ وجود ندارد و يكي از ادوات خلقت تاثير رنگ آن مي باشد. بــر اســاس يافتــه هــاي علمــي اينگونــه اســتنباط گرديــده كــه اشــكال و نقاشــيهــا در غارهـــا كـــه توســـط رنگهـــاي بدســـت آمـــده از اُخـــرا، و اكســـيدهاي هماتيـــت و مگنتيـــت كشـــيده شـــدهانـــد بـــه چهـــل هـــزار ســـال قبـــل و بـــه دوران انســـانهاي هموساپينس باز ميگردد. نقاشــيهــاي كهــن در درنــاداي مصــر كــه بــراي ســاليان متمــادي بــدون حفــاظ و در معــرض هــوا بــودهاســت، يــك پديــده درخشــان اثــر برلينســي مــيباشــد كــه هنــوز هــم بــه همــان روشــني 2000 ســال قبــل اســت.مصــريهــا رنگهايشــان را بــا مــادهاي صــمغ ماننــد، تركيــب مــيكردنــد و هــر يــك را بــه صــورت جداگانــه بــر روي ســطح اعمـــال مـــيكردنـــد بـــدون اينكـــه ذرهاي بـــا هـــم مخلـــوط گردنـــد.آنهـــا از 6 رنـــگ سفيد، سياه، قرمز، آبي، زرد و سبز استفاده ميكردند

اولین کاربرد رنگ

اولــين كــاربرد واقعــي و كــاملا عملــي رنــگ را مــي تــوان در ســاختن كشــتي نــوح مربـــوط دانســـت كـــه بـــراي جلـــوگيري از نفـــوذ آب و پوســـيدگي آن از مـــواد رنگـــي استفاده شده بود. بعـــدها از مـــواد رنگـــي بـــراي حفاظـــت چـــوب از پوســـيدگي در بناهـــاي چـــوبي و زمــاني كــه اســتفاده از وســايل آهنــي متــداول شــد. بــراي جلــوگيري از زنــگ زدن آنها استفاده مي شد. تئوگيمبــل نويســنده مشــهور در قســمتي از كتــابش بــهنــام “شــكل، صــوت، رنــگ و شــفا” ايــن چنــين مــىگويــد: در آغــاز پيــدايش ،ظلمــات حكمفرمــا بــود و از ايــن ظلمــات نــور ســر بــرآورد. نــور و تــاريكي، رقــص آفــرينش را بــه پــايكوبى برخاســتند و بدينگونه رنگهاى طيف متولد گرديدند. نكتــه بســيار طريــف كتــاب تئوگيمبــل بــه همخــواني جملــه پايــاني او بــا اســتنباط علمي نيوتن در خصوص پيدايش رنگ مي باشد. تـــا اوايـــل قـــرن هيجـــدهم مـــيلادى رنـــگ كـــردن اشـــياء بيشـــتر جنبـــه هنـــرى و تشريفاتى داشته و نقاشى با الهام از طبيعت صورت مىگرفته است. يوهــانس اتــين در كتــاب خــود بنامــه “هنــر رنــگ” كــه در ســال 1961 مــيلادي در آلمــان بــهچــاپ رســيده، نوشــته اســت: رنــگ همــه مواهــب خــود را بــه همــه تقــديم مـــىكنـــد ولـــى رمـــوز نهـــانتـــر خـــود را فقـــط بـــراى شـــيفتگان واقعـــى مكشـــوف مــىســازد و تنهــا كســانى كــه عاشــق رنــگ هســتند مــىتواننــد زيبــايى و كيفيــت ذاتـــى آن را درك نماينـــد. اتـــين در ايـــن نـــوع نگـــاه خـــود صـــحبت از تـــاثيري از رنگ مي گذارد كه كمتر كسي در آن تامل مي كند. گفتــه مــىشــود كــه چشــم انســان قــادر اســت حــدود دو ميليــون رنــگ را از يكــديگر متمــايز بنمايــد و تشــخيص دهــد. امــا نكتــه حــائز اهميــت آن اســت كــه جهــان هســـتي تركيبـــي بســـيار ظريـــف و عظـــيم از طيـــف رنگهـــاي متفـــاوت از همـــديگر است كه با وجود آن اشيا از يكديگر تميز داده مي شوند. واژه رنـــگ متـــرادف كلمـــه انگليســـى Hue يـــا Colour ،پديـــدهاى اســـت فيزيكـــى كــه در اثــر تــابش و رفتــار انعكاســى نــور در برابــر چشــم نــاظر، ظــاهر مــىشــود و پديــــدهاى اســــت عينــــى و روانــــي. امــــا واژه رنــــگ متــــرادف بــــا pigment و colorant بـــه معنـــى رنـــگدانـــه و رنـــگدهنـــده اســـت كـــه ارتبـــاط بـــا خـــواص فيزيكـــى و شـــيمايى مولكـــولهـــاى رنـــگدار دارد و ماهيـــت رنـــگ را مـــورد بررســـى قرار مىدهد.

امــروزه مســلم گرديــده كــه رنــگ هماننــد نــور داراى ســرعت، طــول مــوج، حــالات ارتعاشــى و تــداخلى و خاصــيت مــوجى اســت و اثــر ذهنــى و روانــى در ارتبــاط بــا مغز و قوه بينايى دارد و مىتواند به اشياء به عد و جسميت ببخشد. بـــهگفتـــه تاريخـــدانان مصـــريان قـــديم اولـــين ســـازندگان رنـــگ در جهـــان شـــناخته شــدهانــد و رنگــرزى بــراى اولــين بــار در چــين حــدود 3000 ســال قبــل از مــيلاد آغاز شد. رنــگ هــاى داراى صــفات فــام، درخشــندگى و اشــباع هســتند. رنــگ هــاى اصــلى در واقـــع فـــامهـــاى اوليـــه هســـتند كـــه شـــامل زرد، قرمـــز و آبـــى مـــىشـــوند و از تركيب آنها فامهاى ثانويه بدست مىآيد. درخشــــندگى ، درجــــه تيرگــــى و روشــــنى را مشــــخص مــــىســــازد. بيشــــترين درخشــندگى متعلــق بــه رنــگ زرد اســت و كمتــرين را بــنفش دارد. اشــباع ميــزان خلــوص فــام آن را مشــخص مــىكنــد. در طبيعــت خلــوص رنگــى بــهنــدرت وجــود دارد. نقاشـــان در گذشـــته بســـيارى از تـــأثيرات رنـــگ را بـــدون آگـــاهى درســـت از آن بــهكــار مــىبردنــد. ولــى بــا مطــرح شــدن نظريــههــاى رنــگ، راهحــلهــاى تــازهاى در باب حجم، نور، فضا و حركت در اختيار نقاشان قرار گرفت. قبــل از توليــد رنــگ صــنعتي، تمــامي رنــگ هــا از گياهــان و پودرهــاي صــنعتي بــه دســت مـــي آمدنـــد مـــثلاً از گياهـــاني مثــل: رونـــاس، حنـــا، گـــل ســـفيد، لاجـــورد، بــزرك و …. اســتاد كــاران نقــاش، رنــگ مــورد نيــاز خــود را در پــاي كــار بــه صــورت دســـتي و بـــا فرمـــول هـــاي ســـنتي خـــود تهيـــه مـــي كردنـــد و بنـــابراين رنگهـــاي ساخته شده به اين روش داراي تركيبات يكساني نبودند. بــا گذشــت زمــان اســتفاده از مــواد معــدني در ســاخت رنــگ هــا متــداول شــده و بعدها نيز استفاده از پيگمنت هاي آلي، رواج يافت. در حــال حاضـــر، رنـــگ هــايي كـــه بيشـــتر در كشــورهاي جهـــان ســـوم و در حـــال توســـعه اســـتفاده مـــي شـــوند، در كشـــورهاي پيشـــرفته از چرخـــه اســـتفاده خـــارج شــده انــد زيــرا در آنهــا، اكســيد ســرب كــه ســرطان زايــيش توســط دانشــمندان ثابت شده، به كار فته است.

تاریخ رنگ در ایران

v رنگ در ايران در خصــوص تاريخچــه صــنعت رنــگ ســازي بــه شــيوه امــروزي و بــه عبــارت ديگــر، رنـــگ ســـازي كارخانـــه اي در ايـــران، بـــه ســـال 1315 و زمـــاني بـــاز ميگـــردد كـــه مرحـــوم احمـــد صـــانعي ضـــمن بازديـــد از نمايشـــگاهي در كشـــور آلمـــان كـــه در آن انـــواع ماشـــين آلات صـــنعتي و از جملـــه ماشـــين آلات رنـــگ ســـازي بـــه معـــرض، نمــايش گذاشــته بــود، انديشــه راه انــدازي كارخانــه اي در ايــران را در ذهــن خــود متبلــور ســاخته و پــس از بازگشــت بــه كشــور، مقــدمات ورود ماشــين آلات مــذكور را فــراهم آورد و ســر انجــام بــه ســال 1318 اولــين شــركت رنــگ ســازي در كشــور به نام « شركت رنگ سازي ايران »، فعاليت رسمي خود را آغاز كرد. مختصري از تاريخچه رنگسازي در ايران: ســـال 1300 -اســـتادكاران نقـــاش، رنـــگ مـــورد نيـــاز خـــود را از مـــواد گيـــاهي و معــدني و در پــاي كــار بــه صــورت دســتي و بــا فرمــول هــاي ســنتي تهيــه مــي كردند. ســال 1318 -آغــاز بــه كــار اولــين كارخانــه رنــگ ســاري كشــور بــه نــام رنــگ ســازي كشور به نام رنگ سازي ايران و توليد و عرضه رنگ روغني. ســال 1338 -اولــين رنــگ پلاســتيك بــر پايــه رزيــن پلــي وينيــل اســتات بــراي مصارف ساختماني و توسط شركت پلاسكار، توليد و عرضه شد. ســـال 1341 -اولـــين رنـــگ روغنـــي بـــا اســـتفاده از رزيـــن الكيـــد توســـط شـــركت پلاسكار، توليد و عرضه شد. ســال 1344 -تحــولي شــگرف در صــنعت رنــگ ســازي كشــور بــا گشــايش شــركت هــاي تابــا شــيمي، ديــروپ ايــران، رنگــين، ســوپر رنــگ و پــارس پامچــال و ارايــه محصــولات جديــد شــامل لاك هــاي چــوب، رنــگ هــاي هــوا خشــك و كــوره اي صنعتي و رنگ هاي تعميري خودرو بود. ســال 1349 -تاســيس ســنديكاي رنــگ توســط شــركت هــاي رنــگ ســازي ايــران، پلاســـكار، شـــمس، رنگـــين، پـــارس ســـادولين، هـــاويلوكس، ديـــروپ ايـــران، پـــارس پامچــال كــه امــروزه بــا نــام انجمــن رنــگ و رزيــن ايــران بــا 24 عضــو مشــغول فعاليت هستند. ســال 1360 -بــا تــلاش آقايــان مهــدي جماليــان، حــاج حســين جــوهري و ســيد مصــطفي فــاطمي ( بــه عنــوان معتمــدين صــنعت رنــگ )، فعاليــت اتحاديــه رنــگفروشــان كــه پــس از انقــلاب و تعطيلــي اتحاديــه هــا، متوقــف شــده بــود از ســر گرفتـــه شـــد. ســـال 1360 بـــا تهيـــه و توزيـــع مـــواد شـــيميايي زيرنظـــر وزارت بازرگـــاني و شـــكل گـــرفتن اتحاديـــه هـــا و شـــوراي فرهنـــگ و چســـب و رزيـــن و همزمـــان بـــا تاســـيس شـــركت تعـــاوني و توليـــد كننـــدگان رنـــگ و محصـــولات وابســته بــا 23 عضــو كــه تــا بــه امــروز 244 عضــو و بــا افتخــار و نــوآوري و ارائــه خـــدمات فنـــي و فرهنگـــي و آموزشـــي و ارتبـــاط بـــا ســـازمانهاي علمـــي و پژوهشـــي خارج و داخل صنعت رنگ كشور را توليد مي كنند. گفتنـــي اســـت كـــه بـــا تاســـيس رشـــته رنـــگ در ســـال 1381 و تشـــكيل صـــنايع همگــن زيرنظــر وزارت صــنايع و معــادن و اتــاق صــنعت تغييــري بســيار مثبــت در وضــعيت صــنعت رنــگ در كشــور، بــه وجــود آمــد چــون تــا قبــل از آن، هــر كــس گنجينــه اســرار حرفــه اي خــودش بــود و خــودش بــر ســر پاتيــل مــي رفــت و مــواد مختلــف را مخلــوط مــي نمــود و ايــن موضــوع باعــث مــي شــد كــه همــه كاركنــان هميشــه در ســطحي كــه بودنــد، بماننــد ، ولــي امــروزه مهندســين جــوان بــا مطالعــه و تحقيـــق، امكـــان ســـاخت رنـــگ كـــوره اي، اپوكســـي يـــا پلـــي يورتـــان و رنگهـــاي دريائي را فراهم نموده اند. v رنگ در اسلام فرهنـــگ و ادب دوره ي اســـلامي ايـــران،در بردارنـــده مباحـــث گونـــاگوني پيرامـــون رنگهاســـت،كه خـــود تـــأثير زيـــادي در هنـــر اســـلامي داشـــته اســـت،اين امـــر در لابـــهلاي احاديـــث و آيات،كتـــب ادبـــي و هنـــري مطـــرح شـــده اســـت.وجـــود آثـــار هنري باقي مانده از دوران اسلامي گوياي حقيقت فوق است. رنگهـــا در هنـــر و فرهنـــگ اســـلامي ايـــران بـــه درجـــاتي ماننـــد بـــا ارزشـــترين، شريفترين،زيباترين،بالاترين و…تقسيم و انتخاب شده و به كار رفتهاند.

رنگ در معماری سنتی ایرانی

انتخـــاب رنـــگ طلايـــي گنبـــدها،كاربرد فـــراوان زمينـــه ي آبـــي و مـــتن ســـفيد و مفهــوم قــدس رنــگ ســبز،گوياي آن اســت.عــلاوه بــر ايــن از دوران تــاريخي صــدر اســـلام تاكنون،رنگهـــا عـــاملي بـــراي بيـــان هويـــت اقـــوام و مليتهـــا،بوده كـــه ســـپاه جامگـــان، ســـرخجامگـــان و ســـفيد جامگـــان بـــا قزلباشـــها در زمـــان صـــفويه از آن جمله است. رنــگ يكــي از مــدركات بصــري اســت و در فرهنــگ و هنــر اســلامي بــا تفســيرهاي عرفـــاني و ابعـــاد زيبـــايي شناســـانه بـــه جنبـــههـــاي مختلـــف آن از جملـــه تـــأثيراتروانــي و شــناختي آن توجــه شــده اســت، بــويژه حكمــت وجــه تمــايز رنــگ،آدمي را در بسياري موارد رهنما بوده است.در حديث قدسي آمده است: «و كــذلك ارادت فــي تــدبيري بعلمــي النافــذ فــيهم خالفــت بــين صــورهم و اجسامهم و الوانهم و اعمارهم و ارزاقهم و طاعتهم و معصيتهم» در ايـــن حـــديث قدســـي تفـــاوت رنگهـــا يكـــي از تـــدابير و حكمتهـــاي خداونـــدي اســت.از ايــنرو درك زيبــايي هســتي و شــناخت ابعــاد آن براســاس اخــتلاف رنگهــا كــه خــود نعمتــي بــس عظــيم اســت،براي انســان ميســر مــيشــود.پديــده ي رنــگ و رنـــگشناســـي چنـــان جايگـــاهي را در زنـــدگي بشـــر،بويژه در بعـــد هنرمندانـــه و زيبـــايي شناســـانه،به خـــود اختصـــاص داده كـــه تخصصـــهايي در زمينـــه ي توليد،بـــه كــارگيري و شــناخت آنهــا بــه وجــود آمــده اســت.فرازهــايي از چنــين مســائلي در اشـــارات كتابهـــا آمده،بـــهطـــوري كـــه در اقصـــي نقـــاط جهـــان نيـــز رايـــج بـــوده اســت.پــيش از ايــن در ونيــز بــراي درك رمــوز رنــگ تــا پــانزده ســال صــرف وقــت مــيكردنــد. امــري كــه نقاشــان بــيش از ديگــر طبقــات بــا آن ســروكار داشــتند و معمــاران و رنــگســازان و ديگــر هنرمنــدان نيــز دائــم درگيــر رنــگ و مســائل مربــوط به آن بودند.كثرت رنگها فراتر از قوه ي تشخيص بصري انسان است. براســاس تحقيقــات دانشــمندان در كشــور مــا بـــيش از يكصـــد و هفتــاد رنــگ واژه در زبان فارسي شناخته شده است. مطالعــات علمــي بــر روي گونــههــاي رنگــي نشــان مــيدهــد كــه شــمار طيــف رنگهــا حدود 7/5 ميليون رنگ استو چه بسا كه فراتر از اين نيز باشد. مبحـــث رنگهـــا و ماهيت،كيفيـــت و نيـــز اثـــر آن همـــواره مـــورد كـــاوش و مداقـــه ي حكماي قديم،عرفا،شعرا و نيز هنرمندان ايراني بوده است. البتــه ديگــران نيــز در مــورد آن بــيتفــاوت نبودنــد،ليكن در ايــران بــويژه عرفــاني ايراني،به صورت خاص به ابعاد آن توجه كردهاند. ارســطو دو رنــگ اصــلي را ســياه و ســفيد مــيدانــد و معتقــد اســت كــه بقيــه ي رنگهــا از اخــتلاف و امتــزاج ايــن دو رنــگ پديــد آمــدهانــد.افلاطــون رنگهــاي اصــلي را چهـــار رنـــگ سياه،سفيد،ســـرخ و لامـــع دانســـته اســـت.حكمـــاي اســـلامي هماننـــد شـــيخ الـــرئيس ابـــو علـــي ســـينا،ملا صـــدرا و شـــيخ اشـــراق و…هـــر كـــدام در مـــورد پديده رنگها نظريات مفصلي را ابراز كردهاند. بــارزترين نمــود رنگ،انتخــاب آن بــراي پــرچمهاســت كــه هــر كشــوري متناســب بــا اصـــول و اعتقـــادات و تـــأويلات و مفـــاهيم خـــود، رنـــگ مناســـب را بـــا علامتهـــا و ســمبلهاي مربــوط،براي پــرچم كشــور خــود انتخــاب كــرده و هــر كشــوري پــرچم خاص خود را با چند رنگ و در مواردي تك رنگ مشخص ساخته است. از جملـــه پـــرچم ســـه رنـــگ ايـــران كـــه در تشـــريح رنگهـــاي انتخـــاب شده،ســـبز را نشــانه اعتقــاد بــه اسلام،ســفيد نشــانه ي علاقــهمنــدي بــه صــلح و ســرخ نشــان از دفــاع از كشــور بــا نثــار خــون اســت. رنــگ ســبز در پرچمهــاي بيشــتر كشــورهاي اســلامي ديــده مــيشــود و رنــگ بهشــتي محســوب مــيشــود و در عرفــان اســلامي نيز جايگاه بلندي دارد. اغلــب رنــگ ســياه را،رنگــي شــيطاني و ســياه بختــي و در مرتبــه ي بســيار پــايين قـــرار داده ولـــي تعـــدادي نيـــز آن را رنـــگ تكامـــل و بـــه عبـــارتي بـــالاترين رنـــگ ميپندارند كه ماوراي آن رنگي وجود ندارد. عـــدد هفـــت در بســـياري از عرصـــههـــاي هســـتي،نمودي شـــگرف دارد، از آن جملـــههفت رنگ در اسلام در رنگهاست كه اين فرهنگ و تمدن ايراني سابقه ي ديرين دارد. هــر رنگــي تــأثيرات ذهنــي برشــمردهاي را بــه بــار مــيآورد.تــأثيراتي هســت كــه مفــاهيم رنگهــا بــر آنهــا اســتوار اســت.ايــن تأثيرهــا گــام بــه گــام افــزوده مــيشــوند تــا بــه مفهــوم عرفانيشــان برســند.ســرانجام آســان خواهــد بــود كــه پــيشبينــي كنــيم رنگ ميتواند به خودي خود يك ارزش عرفاني بگيرد. در مــورد كــاربرد نمــادين رنــگ در معمــاري چنــين مــيخــوانيم:رنــگ طبقــههــاي مختلـــف زيگـــوراتهـــا از پـــايين بـــه بـــالا، عبـــارت بـــوده اســـت از:ســـفيد(رنـــگ بــيرنگــي)،خلــوص روشــن و نــامعلومي(رمزآلــود)ســياه(بــه نشــانهء جهــان زيــرين و نــامرئي)قرمــز يــا(شــنگرفي)قرمــز-قهــوهاي،نمــاد جهــان خــاكي،(رنــگ اميــال زمينــي و كينـــههـــا و خشـــمهاي فـــرودين)آبـــي(مظهـــر آســـمان و گســـتردگي بـــاطن)و بــالاخره گنبــد يــا اتاقــك فــراز زيگــورات بــه رنــگ زرد طلايي،نمــادي از خورشــيد و نورانيت. بنــــابراين رنــــگ حيــــاتبخــــش خورشــــيد،طلايي اســــت و جــــاودانگي و زيبــــايي فروزنــده ي آن،از ابتــدا توجــه بشــر را بــهطــور ويــژه جلــب نمــوده و در مقــدستــرين و يــا بــا هميــتتــرين بناهــا،آن هــم در رأس آثــار، بــه كــار گرفتــه مــيشــد و درمعمــاري امــاكن مقــدس و متبــرك اســلامي نيــز از ايــن پديــده ي زيبــاييشناســانه و مقدس غفلت نشده است. انــواع وجــود بــر حســب شــمارش،در هفــت وجــود منحصــر اســت و انحصــار شــمارش زمين و آسمان به عدد هفت نيز اشاره به مراتب هفتگانه ي وجود است. احســــاس هــــاي ديــــدن نورهــــاي رنگي،دريافتهــــاي فراحســــي رنگهــــا در حالــــت پاك،از يك كارگرد دروني آدمي سرچشمه ميگيرد. عـــدد هفـــت در بســـياري از امـــورات فرهنگـــي اجتمـــاعي و معنـــوي و جهـــاني در تمــدن اســلامي ايــران تجلــي خــود را نشــان مــيدهــد.بســي شــگفتانگيــز اســت كــه زيبــاترين انديشـــههـــاي انســـاني را هـــم در حصــار عـــدد هفـــت مـــيبينـــيم كـــه در بســـياري مـــوارد بـــا رنگهـــاي هفتگانـــه عـــلاوه بـــر فرهنـــگ و معـــارف اســـلامي در عرصههاي هنر اسلام عجين و تأويل شده است. قــدما رنگهــاي اصــلي را هفــت گونــه مــيدانســتند و نيــز برخــي اقــوام در گويشــهاي خود هفت رنگ اصلي،سياه،سفيد،قرمز،سبز،زرد، آبي و قهوهاي را دارند كاشــي هفــت رنــگ در ادامــه ي ســير تكــاملي فــن كاشــيســازي بــه وجــود آمــد و در ساخت مساجد و اماكن مقدس كاربرد زيادي دارد . مــــدارك بســــياري،بويژه منــــابع غنــــي ادبي،نشــــانگر آن اســــت كــــه بــــراي هنرمندان،بخصــــوص معمــــاران،علاوه بــــر علــــم معمــــاري آشــــنايي بــــا علــــوم ديگر،بـــويژه نجـــوم و رنـــگشناســـي،نيز ضـــروري اســـت؛زيرا بســـياري از مســـائل نجومي و نيز ايام هفتگانه با رنگهاي هفت گانه تأويل و تعبير شده بودند. يكـــي از قـــديميترين و بهتـــرين منـــابع باقيمانـــده كـــه در زمينـــه كـــاربرد مصـــالح معمـــاري و رنـــگ آنهـــا بـــويژه اســـتعمال ســـنگهاي رنگـــين در بنـــاي اســـلامي را بــهطــور مفصــل بحــث كــرده-كتــاب الاعــلاق النفيســه ابــن رســته و مربــوط بــه قــرن ســـوم هجـــري اســـت تجلـــي رنـــگ در صـــورت مـــادي و در نـــور از قابليتهـــاي آن در عرصــههــاي عرشــي و زمينــي اســت كــه در مــواردي نمــود آن در تضــاد بــا يكــديگر اســـت،چرا كـــه ســـفيدي در نور،وجـــود تمـــام رنـــگهاســـت؛ليكن در مـــاده رنـــگ ســفيد نشــانگر نبــود رنــگ اســت،اما ماده،رنــگ ســياه از تركيــب گونــههــاي رنــگ حاصل ميشود؛در صورتي كه در نور،سياهي نشانگر نبود رنگ است

رنگ در مساجد و اماكن مقدس

از آن جاي كه در سرزمينهاي اسلامي مسجد پايگاه اجتماعي مـذهب مسـلمانان وپنـاه گـاهي براي زندگي پر آشوب شهر به شمار مي آمد،به تزيين آن توجه خاصي شـده اسـت ومـي تـوان گفت اولين جايگاه تجلي هنر اسلامي مسجد بوده است. نگرش به نور و رنگ در معماري مساجد نگرشي عارفانه به توحيد است.ذات اقدس احديت نـور مطلق است؛نوري است كه ظلمت مقابل ندارد.اوست نور همة جهان،نور آسمان وزمين،«االله نور السموات والارض»در معماري مساجد،كاشي كاري ها،نقش برجسته ها وشـبكة پنجـره هـا و اسليمي ها گچ كاري ها ونور وتاريكي هاي گاه بي گاه نيز نگرشي بدين موضوع است. بنابراين رنگ در ماهيتهاي مختلف در فرهنگ و تمدن اسلامي داراي ارزشهاي مادي و معنـوي و عرفاني داشته،در عالم تصوف نيز همواره رنگ خرقهها داراي درجـهبنـدي معنـيدار و خـاص بوده است. v رنگ در اديان رنگها در گذشته بيانگر نيروهاي خير و شر بودند، گاه تداعيكننده ابليس و پليدي و ناپاكي و گاه نشانه تقدس و پاكي و خير بودند. همچنين رنگها در تركيـب بـا فـرمهـاي مختلـف بـراي نگهداري بشر از نيروهاي شر مورد استفاده قرار ميگرفتند. اگر چه اديان رنگ خاصي ندارنـد، امـا بـه تبعيـت از مختصـات خـاص اجتمـاعي، فرهنگـي و جغرافيايي گاه رنگ خاصي به آنها نسبت داده شده اسـت. نسـبت دادن يـك رنـگ بـه ديـن و مذهبي خاص از بسترهاي مختلفي سرچشمه ميگيرد. پيچيدگيهاي فراوان انديشـه بشـري و حيات اجتماعي، شناخت اين بسترها را گاه بسيار مشكل ميكند. تقدس رنگ زرد در ميان بوداييها، قرمز در ميان هندوها و نيز سبز زمردين در ميان مسيحيان و فيروزهاي و سبز در ميان مسلمانان (و ايرانيان) نشان دهنده تفاوت جايگاه رنـگهـا در ميـان تمدنهاي بشري است و مويد اين نكته است كه هر رنگ با توجه به بينش و جهان بيني اقليم و جغرافيا و آيين و مذهب در هر منطقه اي داراي تفاوت است. در منظر نگاه اسلامي و عرفاني، رنگها منزلت خاصي دارند و هر يك از آنها به منزله نماد يكي از مراحل تعالي و رسيدن به حق تعالي تلقي ميشوند. بـه طـور مثـال در تاويـلهـاي مختلـف عارفانه در عالم تصوف و عرفان از جمله هفت اندام لطيف انسان علاالدوله سمناني تقسيمبندي  هایی را شاهديم